بوم مدل کسب و کار چیست؟چه تفاوتی با طرح کسب و کار دارد؟

امروزه بوم مدل کسب و کار (Business Model Canvas) بسیار فراگیر شده است و کم و بیش اغلب افراد این واژه را شنیده اند. در این مطلب به بررسی این که این بوم چیست، چه ویژگی های متمایزی با طرح کسب و کار داشته و در چه کسب و کارهایی کاربرد دارد، خواهیم پرداخت. یکی از هدف هایی که کسب و کارها برای رسیدن به آن، اقدام به تهیه طرح کسب و کار (Business Plan) می کنند، جذب سرمایه گذار است. در کنار این هدف، تهیه طرح کسب و کار به صاحبان آن، این امکان را می دهد تا با نگاهی استراتژیک به کسب و کار خود بنگرند. این طرح ساختارهایی را برای پیشبرد کسب و کار در اختیار صاحبان آن قرار می دهد. این امر به واسطه مکتوب شدن فرضیات و پیش بینی های حال حاضر این افراد در مورد آینده آن کسب و کار انجام می پذیرد.

طرح کسب و کار
طرح کسب و کار

طرح کسب و کار (Business Plan) برای کسب و کارهای بزرگ بسیار مفید است و در مقابل بوم مدل کسب و کار می تواند برای کسب و کارهای کوچک کاربردی باشد. بوم مدل کسب و کار توسط الکساندر اسوالدر ایجاد شده است. این بوم در واقع یک قالب گرافیکی است که ۹ فعالیت اساسی را که در یک کسب و کار نقش مهمی دارند، بیان می کند. این بخش ها شامل: بخش بندی مشتریان، پیشنهاد ارزشی، کانال ها، روابط مشتریان (مانند سلف سرویس یا خدمات شخصی سازی شده)، درآمد، منابع، فعالیت ها، شرکت ها و سازمان های همکار و هزینه ها هستند.

بوم مدل کسب و کار نشان می دهد که تمامی ۹ فعالیت اشاره شده، چگونه در کنار یکدیگر کار می کنند و چه میزان با یکدیگر هماهنگ هستند. این بوم به منظور کاربرد در کنار سایر روش های طراحی شده برای استارتاپ نوپا (Lean Startup) به کار می رود.

بوم مدل کسب و کار
بوم مدل کسب و کار

در کسب و کارهای کوچک، استفاده از بوم مدل کسب و کار می تواند انتخاب بهتری از نوشتن طرح کسب و کار باشد. دلایل زیر اشاره به این مطلب دارند:

۱- بوم مدل کسب و کار تصویری است:

بیشتر صاحبان کسب و کارهای کوچک، از روش های تصویری و نمایشی برای فکر کردن استفاده می کنند. تدوین استراتژی برای آن ها با استفاده از استیکر بسیار مناسب تر و راحت تر از نوشتن سندی ۱۰ صفحه ای خواهد بود.

۲- بوم مدل کسب و کار داینامیک تر است:

در مقایسه با بوم مدل کسب و کار، طرح کسب و کار استاتیک می باشد. در حالیکه، بوم مدل کسب و کار با تجربه ای که صاحبان استارتاپ از محیط اطراف خود پیدا می کنند، تکامل می یابد.

۳- بوم مدل کسب و کار در مورد فعالیت ها و نحوه تفکر است:

این ابزار کاربرد بیشتری در مورد فعالیت ها و تجربه ها دارد و در مورد نحوه تفکر کاربرد چندانی ندارد. البته اهمیت تفکر بر کسی پوشیده نیست. این روش بیشتر مبتنی بر خارج شدن از دنیای ذهنی و آموختن از محیط اطراف به منظور یافتن تأیید برای فرضیه هاست و به نوعی آموزشی است که از تجربه کردن به دست می آید.

۴- بوم مدل کسب و کار بر پایه فعالیت های کلیدی است نه نتایج:

طرح کسب و کار بر پایه صورت درآمد (Income Statement) پیش بینی شده، تدوین می شود. صورت های درآمد نتایج را به صورت بهتری پس از راه اندازی کسب و کار، گزارش خواهند کرد. در این صورت صاحبان این کسب و کار می بایست تمرکز بیشتری بر روی فعالیت ها داشته باشند تا نتایج بهتری کسب کنند.

البته باید توجه داشت که بوم مدل کسب و کار همان طور که قبلاً نیز اشاره شد، می تواند برای کسب و کارهای کوچک که به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده اند مفید باشد و در رابطه با کسب و کارهای بزرگ و با سابقه طرح کسب و کار  (Business Plan) و طرح بازاریابی (Marketing Plan) ابزار های مفیدتری هستند. در این رابطه به تارگی جهت مشاوره در شرکتی که در زمینه ساختمان سازی و ساخت کارخانه های صنعتی فعالیت می کردند، مراجعه کردم. این شرکت سابقه ای ۳۰ ساله در این صنعت داشت و جالب بود که یکی از همکاران به ایشان پیشنهاد تهیه بوم مدل کسب و کار (Business Model Canvas) را داده بودند، غافل از این که این شرکت با سابقه اشاره شده، کسب و کار کوچکی نبوده و نیز استارتاپ هم محسوب نمی شود. این سابقه چند ساله فعالیت به خوبی می تواند اطلاعات و نتایج فعالیت های گذشته را در قالب گزارش های متعدد فراهم کند. می توان از این اطلاعات و گزارش ها به خوبی در قالب طرح کسب و کار و طرح بازاریابی (Marketing Plan) جهت پیشبرد اهداف این کسب و کار استفاده کرد. به این ترتیب، سندی استراتژیک برای موفقیت در اختیار قرار خواهد گرفت تا بتوان نتایج فعالیت های این شرکت را بر اساس آن سنجید.

مونا مظاهری

دانش آموخته رشته MBA با گرایش Multimedia Marketing از دانشگاه MMU بوده و در حال حاضر به عنوان مشاور مارکتینگ و برندینگ مشغول به فعالیت هستم.

4 دیدگاه برای “بوم مدل کسب و کار چیست؟چه تفاوتی با طرح کسب و کار دارد؟

  • ۲۹ دی ۱۳۹۴ در ساعت ۰۸:۰۴
    لینک اینترنتی

    بسیار مفید بود .
    اتفاقا شرکت ما در گیر انتخاب بین مدل و طرح بود که در مقاله شما به وضوح توضیح داده اید. جواب خود را یافتم.
    ممنون

    پاسخ
    • ۳۰ دی ۱۳۹۴ در ساعت ۱۰:۲۸
      لینک اینترنتی

      متشکرم، نظر لطف شماست…خوشحالم که این مقاله توانست مفید باشد.

      پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: Content is protected !!